تغییر هویت‌های بومی در اسناد رسمی (تذکره الکترونیکی)

    

در کنار تغییر فیزیکی بافت جمعیت(سیاست ناقلین)، «تغییر هویت ساختاری و حقوقی» ازطریق اسناد هویتی، جبهه دوم این استراتژی بوده است. 

طوری که می دانیم پروژه توزیع تذکره‌های الکترونیکی جدید که در سال ۲۰۱۸ در زمانریاست‌جمهوری اشرف غنی آغاز شد، با جنجال‌های عمیق قومی همراه بود. 

این تغییر هویت در اسناد رسمی به دو شکل عمده صورت گرفته است:

الف) تحمیل واژه «افغان» به عنوان ملیت

بر اساس قانون ثبت احوال نفوس اولیه، قرار نبود قومیت و اصطلاح ملیت در صفحه اصلیتذکره ذکر شود. اما با فشار حلقه‌های ناسیونالیست، با فرمان تقنینی تغییراتی اعمال شد.

بخش بزرگی از اقوام غیرپشتون (تاجیک‌ها، هزاره‌ها، اوزبیک‌ها، ترکمن‌ها و...) معتقدند واژه«افغان» از نظر تاریخی و تبارشناسی مترادف با «پشتون» است. 

با درج اجباری واژه «افغان» در ستون ملیت (Nationality) برای همه شهروندان، منتقداناستدلال می‌کنند که هویت‌های بومی تکثرگرا در زیر سایه یک نام هویتی تک‌قومی ادغام و عملاًحذف نظام‌مند می‌شوند. 

ب) حذف یا تغییر هویت‌های قومی فرعی و بومی

تغییرات اداری اعمال‌شده در تذکره‌های الکترونیکی (به‌ویژه در روند ثبت کامپیوتری تحتمدیریت اداره احصائیه و معلومات) آسیب‌های جدی به هویت‌های بومی وارد کرده است:

• توزیع زیرشاخه‌ها به عنوان اقوام مستقل: اداره احصائیه در مقاطعی تلاش کرد تا شاخه‌هاو زیرشاخه‌های قومی اقوام غیرپشتون (مانند پامیری‌ها، قزلباش‌ها، سادات و غیره) را بهعنوان اقوام کاملاً مستقل و جدا از پیکره بزرگترِ قومی‌شان (مثلاً سادات یا پامیری جدا ازتاجیک) ثبت کند. منتقدان معتقدند هدف از این کار، ریزریزش کردن و تجزیه عددیِ جمعیت اقوام کلان غیرپشتون در آمارهای رسمی بوده است.
• تحریف یا حذف در سیستم جدید (تحت حاکمیت طالبان): پس از تسلط طالبان، نظارت برسیستم توزیع تذکره الکترونیکی کاملاً متمرکز شد. گزارش‌هایی وجود دارد که در برخی مناطق، متقاضیان غیرپشتون مجبور شده‌اند قومیت خود را تغییر دهند، یا به دلیل نبودگزینه‌های دقیق هویتی، هویت‌های بومی کوچک‌تر در معرض حذف کامل از پایگاهداده‌های ملی قرار گرفته‌اند.

خلاصه دگرگونی هویتی

مهندسی جمعیتی در افغانستان از «تغییر فیزیکی جغرافیا» (سیاست ناقلین) آغاز شد و درعصر حاضر به «تغییر بوروکراتیک اسناد»(تذکره الکترونیکی) منتهی گردید. هر دو ابزار درخدمت یک هدف مشترک بوده‌اند: ایجاد یک ساختار تک‌هویتی مسلط و کاهش وزن سیاسی،جغرافیایی و عددی اقوام بومی و غیرحاکم در سرنوشت کشور

این سیاست‌ها و پروژه‌ها حاصل یک تفکر فردی در یک دوره خاص نیستند، بلکه توسط حاکمان، حلقه‌های فکری خاص ناسیونالیستی و وزیران قدرتمند در دوره‌های مختلف طراحی و اجراشده‌اند.

شیرین نظیری مبارز