افغانستان، دونگاه به سیاست‌های مارگارت تاچر

مریم امان  

مارگارت تاچر،نخست وزیر پیشین بریتانیا، درسال ۱۹۸۱ طی سفری که به پاکستان داشت به اردوگاه‌های مهاجرین افغان درآن کشور رفت،کنارافغان‌های مهاجرایستادواعلام کرد که تاافغان‌هاآزادی خودرانگیرند،بریتانیا آنهاراتنهانخواهدگذاشت

 

 

 

 

 

 

 

 

در همان سفر خانم تاچر از کمک دو میلیون پوند به نیرو‌های جهادی خبر داد. ولی کمک‌های دولت بریتانیا به مجاهدین افغان صرفا به کمک‌های نقدی محدود نماند. دولت محافظه کار بریتانیا به رهبری خانم تاچر، تسلیحات سبک و سنگین را به نیروهای جهادی کمک کرد. فرستادن وسیله‌های مخابراتی، ایجاد درمانگاه‌ها به مجاهدین زخمی، یا انتقال آنها به بریتانیا برای مداوا هم جزء از کمک‌ها بود.

مارگاریت تاچر، در سال ۱۹۷۹ نخست وزیر بریتانیا شد. در آخر همان سال، اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان لشکر کشید. نخست وزیر بریتانیا یکی از مخالفان سرسخت کمونیسم در جهان بود.

همانگونه که باورها در مورد کارکرد خانم تاچر در بریتانیا و در بقیه جهان دو تقسیم هست، موافقان شدید و مخالفان سرسخت دارد، افغانستان هم از این قاعده مستثنا نیست. شماری سیاست‌های دولت محافظه کار بریتانیا را در دهه هشتاد در ارتباط به افغانستان تحسین می‌کنند، و عده‌ای هم سیاست‌های این دولت را یکی از عوامل تداوم جنگ در افغانستان تلقی می‌کنند.

حمایت از گروه‌های مجاهدین

مسعود خلیلی، سفیر افغانستان در اسپانیا که در دهه هشتاد میلادی یکی از مسئولین روابط خارجی نیروهای مجاهدین در پاکستان بود، به یاد می‌آورد که در آغاز دوره جهاد، آنها چشم امید به هیچ کشوری نبسته بودند و فکر می‌کردند باید نیروهای شوروی را به تنهایی خود از افغانستان خارج کنند.

خانم تاچر خطاب به مجاهدین افغان گفت: "ما نخواهیم آسود تا افغانستان دوباره آزاد نشود"

آقای خلیلی می‌گوید:"پیام حمایت خانم تاچر از مجاهدین افغان در پاکستان مثل برق به کوهپایه‌های افغانستان رسید... ما جوانانی‌که سیاسی فکر می‌کردیم، به ما راه نوی باز شده بود و یک نوید بود..".

آقای خلیلی می‌افزاید:" ما فکر می‌کردیم آمدن خانم تاچر یک پلی هست میان جهاد افغانستان و جهان. یک صدراعظمی مثل مارگارات تاچر می‌خواهد از این قضیه دفاع کند، پس در جهان هم، در آسیا هم در سازمان ملل‌متحد هم افغانستان حمایت می‌شود".

افغانستان مرکز گرم جنگ سرد

آنچه را که آقای خلیلی کمک به جهاد و جنگ آزادی مردم افغانستان در برابر نیروهای شوروی می‌داند، از نظر شمار دیگری که در دستگاه دولت کمونیستی دهه هشتاد افغانستان مسئولیت داشتند، یکی از دلائل بدبختی این کشور و تداوم جنگ تلقی می شود.

عبدالواحد طاقت، یکی از مسئولان اداره امنیت ملی افغانستان در دهه هشتاد، نقش خانم تاچر را در تداوم جنگ بوسیله حمایت او از نیروهای جهادی بسیار کلیدی می‌خواند. آقای طاقت به این باور است که سیاست‌های خانم تاچر و شمار دیگری از رهبران غربی، افغانستان را به مرکز بسیار گرم جنگ سرد تبدیل کرد که در نتیجه آن، نزدیک به دو میلیون از مردم این کشور کشته شدند.

آقای طاقت می‌گوید:" دو میلیون افغان بخاطر جنون جنگی ناتو و وارسا، که هر دوی آنها برای ما مجرم اند، اتفاق افتاد، و تاچر در این جنگ نقش کلیدی داشت".

داود راوش، استاد دانشگاه کابل و رهبر حزب مردم در افغانستان، در آن زمان دانشجو بود. آقای راوش به این باور است که حمایت تسلیحاتی دولت بریتانیا از مجاهدین افغان، سبب کشته شدن شمار زیادی از بی گناهان شد.

"من در کابل زندگی می‌کردم، و هر روز در کابل گاهی انفجار می‌شد، گاهی راکت باران می‌شد، گاهی تهدید می‌شد، و نامش را هم گذاشته بودند جنگ علیه شوروی در حالی‌که مردم بی گناه کشته می شد"

داود راوش

آقای راوش می‌گوید:" دولت بریتانیا به مجاهدین اسلحه به نام بلوپایپ (Blow Pipe) داد، همانطور که آمریکایی‌ها موشک استنگر دادند. این اسلحه نیروهای هوایی دولت افغانستان را تهدید می‌کرد. گاه‌گاهی هواپیماهای غیر نظامی هم مورد هدف قرار می‌گرفتند که تلفات بسیاری بجا می‌گذاشت".

آقای راوش می‌افزاید:" من در کابل زندگی می‌کردم، و هر روز در کابل گاهی انفجار می‌شد، گاهی راکت باران می‌شد، گاهی تهدید می‌شد، و نامش را هم گذاشته بودند جنگ علیه شوروی در حالی‌که مردم بی گناه کشته می‌شد".

حالا که سالها از خروج نیروهای شوروی و دولت تحت حمایتش می گذرد، و حالا که غرب بیشتر از گذشته در افغانستان درگیر است، شماری از آگاهان معتقدند که حمایت بریتانیا و غرب در آن سالها از گروه های مجاهدین، بیدریغانه و بدون سنجش از پیامدهای بعدی آن صورت گرفت، و شاید همین نبود رویکرد وسیع و فراگیر یکی از نارسایی‌های سیاست خارجی خانم تاچر در مورد افغانستان بود.

آقای راوش می‌گوید:" یقینا در آن زمان برخورد یک بعدی و یک جانبه خانم تاچر باعث این شد که یک تعداد نیروهای ملی، دیموکراتیک و ترقی خواه داخل کشور این انتباه را بگیرند که اینها (دولت تاچر) در برابر نیروهای دیموکراتیک و ترقی‌خواه قرار گرفته اند.. همه مردم افغانستان به یک شکل محکوم بودند".

وقتی نیروهای شوروی از افغانستان خارج شدند، خانم تاچر هنوز هم نخست وزیر بریتانیا بود. ولی ظاهرا هیچ تلاشی ماثری برای آوردن صلح در افغانستان از سوی دولت او و هم پیمانان غربی او صورت نگرفت. با توجه به اوضاع کنونی افغانستان و تاثیر عمیقی که سیاست های او درتحولات افغانستان داشته است، کارنامه خانم تاچر بار بار بازخوانی خواهد شد.

مارگارت تاچر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، در سن ۸۷ سالگی به دنبال سکته مغزی درگذشت. مراسم تدفین خانم تاچر با حضور صدها مهمان عالی رتبه از سراسر جهان روز چهارشنبه ۲۸ حمل/فروردین برگزار می‌شود

بی بی سی