دوره احمدشاه درانی (۱۷۴۷–۱۷۷۲): شکل‌گیری دولت درانی و تثبیت نظم پدرسالارانه

با تاسیس دولت درانی، افغانستان وارد مرحله دولت‌سازی سلطنتی شد. ساختار قدرت بر محور قبیله، شریعت سنتی و اقتدار مطلق شاه شکل گرفت. در این دوره، قوانین مدون به معنای امروزی وجود نداشت؛ اما نظم حقوقی عرفی،قبیله‌ای تعیین‌کننده جایگاه زنان بود.

در دوره احمدشاه درانی، زن نه تنها از حق طلاق محروم بود، حتی مرد نیز حق طلاق نداشت؛ زیرا ازدواج یک «معامله خانوادگی» بود و زن در مالکیت دودمان شوهر قرار می‌گرفت. اگر زنی سه بار شوهر خود را از دست می‌داد، اجازه نداشت از آن خانواده بیرون شود یا با مردی خارج از آن دودمان ازدواج کند. او به شی تبدیل می‌شد؛ شیی که باید در همان خانواده بماند، گویی بخشی از دارایی و میراث آنان است.

دوره احمدشاه درانی دوره «تثبیت نظم پدرسالارانه قبیله‌ای» است. زنان در این ساختار نه به‌عنوان شهروند، بلکه به‌عنوان «سرمایه اجتماعی قبیله» تعریف می‌شدند.

این ساختار، زن را از ابتدایی‌ترین حق انسانی‌اش،حق انتخاب و حق تعیین سرنوشت،محروم می‌کرد و نشان می‌داد که درانی‌ها زن را نه انسان، بلکه «متاع قابل انتقال» می‌دیدند. چنین نظامی، پایه‌های مردسالاری را چنان عمیق در جامعه کاشت که اثراتش تا امروز ادامه دارد و در دوره‌های مختلف، از جمله طالبان، با شدت‌های متفاوت تکرار شد.

زنان روشنفکر و فمینیست افغانستان سوگند خورده‌اند که هرگز احمدشاه را «بابا» نخوانند؛ زیرا پدرِ ملت نمی‌تواند بنیان‌گذار ساختاری باشد که زن را از انسان به متاع تبدیل کرد و رنج آن تا امروز بر شانه‌های زنان افغانستان سنگینی می‌کند.

وقتی یک حاکم را «بابا» می‌نامند، یعنی او را پدر مهربان، بنیان‌گذار خیر و صاحب نقش اخلاقی در شکل‌گیری جامعه می‌دانند. اما از زاویه زن افغانستان، احمدشاه درانی نه پدر بود و نه حامی.

 از کتاب «حقوق زن درگذرتاریخ» اثر شیرین. ن مبارز

#واقعیت های تلخ تاریخی ( ریشه یابی بدبختی های زنان افغانستان)