تحلیل مبارزات زنان افغانستان و ایران: تفاوت شجاعت و همبستگی اجتماعی

به قلم داکتر زهرا حقپرست

مبارزات زنان افغانستان از نظر شدت، هزینه و شجاعت، بی نظیر و از دشوارترین جنبش‌های زنانه در منطقه بوده است،زنان افغانستان نه در برابر یک نظام قابل گفت‌وگو، بلکه در برابر یک گروه مسلح، تروریستی، ایدئولوژیک و عمیقاً ضدانسانی ایستادند؛ گروهی که پاسخ هر صدای اعتراضی را با گلوله، زندان و حذف می‌دهد.

در این مسیر، زنان افغانستان هزینه‌هایی پرداخت کردند که کمتر جنبشی در جهان تجربه کرده است: اسپری فلفل، شلیک مستقیم، فشار آب، شاک الکترونیک، ضرب و شتم با چرم و پایپ پلاستیکی، کشیدن مو، توهین و تحقیر، زندان، شکنجه، ناپدیدشدن‌های اجباری، ممنوع‌الخروج شدن، ممنوع‌التصویر شدن، گروگان‌گیری خانواده‌ها و زندگی در دشوارترین شرایط ممکن. خیابان‌ها از زنان گرفته شد و مبارزه به مکان‌های مخفی کشانده شد، اما ایستادگی متوقف نشد.

من، به‌عنوان دختری که در سال 2022 زندانی شدم و یکی از پیشکسوتان اعتراضات مدنی زنان در سال 2021بودم، رهبری اعتراضات را در شرایطی به دوش داشتم که ممنوع‌الخروج و ممنوع‌التصویر بودم. با وجود همه تهدیدها، بازداشت‌ها و فشارها، سکوت نکردم. حتی زمانی که در یک محکمه مردمی شهادت دادم، برای جلوگیری از آسیب رسیدن به عزیزانم، با نام مستعار و ماسک صحبت کردم. با این حال، تهدید به مرگ شدم و توسط برخی مردان قوم‌گرا مورد توهین و تحقیر قرار گرفتم. این تهدیدها را رسانه‌ای نکردم، اما واقعیت تلخ این است که اکثر مردم افغانستان سکوت کردند، تماشا کردند و حتی بخش بزرگی از افغان‌هایی که در کشورهای امن بودند، صدای خود را بلند نکردند.

مستند مبارزات زنان افغانستان منتشر شد، اما حمایت گسترده‌ای شکل نگرفت. در سوی دیگر، ترانه علی‌دوستی در ایران به نماد و «قدیس» مقاومت بدل شد و مردان و جامعه کشورش آشکارا از او حمایت کردند. این تفاوت، تفاوت شجاعت زنان نیست، بلکه تفاوت همبستگی اجتماعی و پاسخ جامعه به مقاومت زنان است.

یکی از تلخ‌ترین واقعیت‌ها، نبود همبستگی اجتماعی در داخل افغانستان بود. جامعه نه‌تنها پشتیبان مبارزات زنان نبود، بلکه با سکوت، بی‌تفاوتی، توهین و قضاوت‌های ناعادلانه این مبارزه را دشوارتر ساخت. زمانی که زنان زندانی شدند، زمانی که شکنجه شدند، واکنش جمعی نیرومند شکل نگرفت.

در مقایسه، مبارزات زنان ایران،با احترام به شجاعت آنان،در بستر متفاوتی شکل گرفت. آنان از حمایت گسترده اجتماعی برخوردار شدند. مردم عادی، کسبه، خانواده‌ها و اقشار مختلف جامعه در کنار معترضان ایستادند. اگر کسی بازداشت می‌شد، مردم با همبستگی جمعی اجازه نمی‌دادند معترضان به‌سادگی از خیابان به زندان منتقل شوند، حتی در برابر شلیک مستقیم.

نقش خبرنگاران بیرون‌مرزی ایران در این اعتراضات بسیار منسجم و اثرگذار بود. آنان سرکوب‌ها و مبارزات زنان کشورشان را بازتاب دادند، برجسته ساختند و به مطالبه جهانی بدل کردند. سیلیبریتی‌ها و هنرمندان ایرانی روی استیج‌ها و در کنسرت‌ها از شعار «زن، زندگی، آزادی» گفتند و آشکارا در کنار مردمشان ایستادند.

در مقابل، بسیاری از سیلیبریتی‌های افغانستان خاموش ماندند. در استیج‌ها و کنسرت‌ها، کمتر صدایی از وضعیت مردم و نظام استبدادی طالبان شنیده شد. خبرنگاران افغانستان نیز، به‌ویژه در بیرون از کشور، اغلب تا زمانی که تصویر و ویدیو در دسترس نباشد، به جنایات طالبان و وضعیت زنان نمی‌پردازند و رنج زنان افغانستان به‌شکل شایسته بازتاب نمی‌یابد.

تفاوت‌ها تنها در رفتار مردم و رسانه‌ها نیست؛ حمایت قدرت‌های جهانی نیز نقش تعیین‌کننده دارد. در حالی که در ایران، ایالات متحده و متحدان غربی آشکارا از اعتراضات حمایت کردند و برای معترضان حامی سیاسی و رسانه‌ای شدند، در افغانستان همان قدرت‌ها، طالبان را به رسمیت شناختند و از آنان حمایت کردند. کشورهایی چون ایران، هند، انگلستان و آلمان سفارت خود را به نمایندگان طالبان دادند و برخی رهبران طالبان را رسماً دعوت کردند، در حالی که حقوق بشر زنان و دختران نادیده گرفته شد. حتی کشوری مانند ونزوئلا، رئیس‌جمهور مستقل خود را آمریکا در یک شب دستگیر کرد، اما رهبران جنایتکار طالبان زنده و قدرتمند، فرمان مرگ زنان و نابودی حقوق بشر را صادر می‌کنند و هیچ واکنش جدی صورت نمی‌گیرد.

امروز زنان و دختران افغانستان حتی خیابان را ندارند؛ در خانه‌ها، زیرزمین‌ها و مکان‌های مخفی مبارزه می‌کنند، بدون تریبون، بدون تصویر و بدون حامی قدرتمند. اما این مبارزه متوقف نشده است،فقط نادیده گرفته شده است.

مردم افغانستان باید از همبستگی اجتماعی مردم ایران درس بگیرند، طوری که مردم ایران در کنار مهساها و نیکاها ایستادند. بیداری اجتماعی و حمایت جمعی می‌تواند تفاوت واقعی ایجاد کند. خبرنگاران افغانستان باید مسئولیت حرفه‌ای و اخلاقی خود را جدی‌تر بگیرند. جهان باید بداند که نمی‌توان از حقوق بشر سخن گفت و صدای زنان و دختران افغانستان را نشنید.

ایستادن در کنار زنان افغانستان یک انتخاب سیاسی نیست،یک مسئولیت انسانی است.

به امید بیدار شدن مردم افغانستان، خصوصاً مردانش،

پیروزی مبارزات مردم ایران و از بین رفتن نظام‌های سرکوبگر،

و نابودی طالبان.