دست نامریی زنان در کارزار مبارزه با فسا

بحث جندر از گذشته‌های دور تاکنون یکی از معضل‌های مهم و قابل مکث در عرصه حکومت‌داری و دولت‌سازی بوده است. افغانستان به عنوان یک کشور جهان سومی و در حال جنگ، هنوز هم به زن با یک دید متفاوت می‌نگرد.

 

هنوز مولفه‌های دموکراسی و ارزش‌های انسانی در جامه جمهوریت درست دوخته نشده است. هنوز وجود فساد به گونه‌های متفاوت دستگاه حکومتی را در امر خدمت‌رسانی به شهروندان تضعیف می‌کند که با گذشت هر سال گسترده‌تر و ابعاد تازه‌تر پیدا نیز پیدا کرده است. وجود فساد طی دو دهه گذشته باعث شده است که حکومت با وجود کمک‌های بین‌المللی تا هنوز توان اتکا به خودش را پیدا نکرده است. هنوز با وجود طرح و تطبیق مکانیسم‌های متفاوت، فساد در دستگاه حکومت رو به رشد است و فرصت‌های دولت‌سازی و انکشاف متوازن در این کشور را به باد فنا داده است.

با توجه به این‌که فساد یک معضل و پدیده چند پهلو و چند علتی است، مکانیسم‌های متفاوت از سوی دولت‌ها در عرصه حکومت‌داری و علوم اجتماعی در امر مبارزه با این پدیده، پیشکش شده است. کشورهای مختلف تجربیات متفاوت از این روند دارند. در تعدادی از کشورها، بحث حضور زنان در دستگاه خدمات ملکی نیز به عنوان یک راهکار مطرح بوده و نتایج موثری را نیز در پی داشته است. اینجا است که موضوع زن و فساد در نهادهای اکادمیک و رسانه‌ای مورد بحث قرار گرفت.

اولین موج در راستای تحلیل موضوع جندر این مسأله بود که آیا زنان نسبت به مردان بیش‌تر مقرون به فساد اند یا نه؟ و آیا رشد زنان در عرصه خدمات اجتماعی می‌تواند یک راهبرد خوب در امر مبارزه با فساد باشد؟

آمارها، تأییدکننده این مدعا است که سهم‌گیری فعال زنان در امور عامه، خصوصاً اداره عامه، نقش بسا مهمی در کنترل و مهار فساد دارد. تحقیقی که توسط بانک جهانی در ۱۵۰ کشور آسیایی، اروپایی و آفریقایی صورت گرفته، گواه این است که زنان نسبت به مردان بیش‌تر قابل اعتماد و کم‌تر مقرون به فساد هستند. از سوی دیگر، سازمان شفافیت بین‌المللی در سروی سالانه که میان ۶۰۰۰۰ خانواده در ۶۰ کشور جهان انجام داد، مشخص کرد که زنان نسبت به مردان کم‌تر حاضر اند تا رشوت پرداخت کنند

زنان با وجودی این‌که بیش‌ترین آسیب را در سناریو فساد طی سال‌های متمادی در کشور متقبل شده‌اند، می‌توانند به عنوان دست نامرئی در کاهش فساد در دستگاه خدمات ملکی کشور نقش داشته باشند. با وصف آن‌که جنوب آسیا یکی از مناطق آغشته به فساد است، اما سریلانکا به دلیل حضور زنان در ادارات عامه، از نظام اداری نسباً سالم‌تری بر خوردار است؛ چون در اداراتی که زنان به شکل فعال حضور دارند، میزان فساد و سوء استفاده از موقف و امکانات بسیار کم است. پس عمده‌ترین دلایل مبنی بر این‌که حضور زنان باعث کاهش فساد در اداره عامه می‌شود، می‌تواند متمرکز بر موارد ذیل باشد:

ویژه‌گی‌های فطری و انسانی زنان گواه بر این است که آنان نسبت به مردان کم‌تر مقرون به فساد اند

زنان در نوع برخورد با دیگران، نرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر اند، بنابراین در ارایه خدمات از متانت بیش‌تر کار می‌گرند

زنان به خاطر عدم وجود فشار یا بار مخارج زنده‌گی، کم‌تر به فساد آغشته می‌شوند

تاریخ، تجربیات و تحقیقات نشان می‌دهد که زنان نسبت به مردان قانونمندتر اند، معمولاً و در بخش‌هایی که زنان مصروف کار اند، موارد نقض قانون کم‌تر است

از سوی دیگر، ارزیابی‌های متفاوتی که از سوی کمیسیون اصلاحات اداری و خدمات ملکی در عرصه حکومت‌داری خوب و شناسایی رهبران خلاق  و متعهد در امر خدمت‌رسانی به شهروندان در ادارات خدمات ملکی صورت گرفته است، نشان می‌دهد که حضور زنان در دستگاه حکومت نقش موثر در بهبود عرضه خدمات داشته است. به این اساس با وجودی که بحث حضور زنان در دستگاه حکومت بعد از توافق بن به عنوان یک اصل از سوی دولت و شرکای بین‌المللی آن پذیرفته شده بود، اما ناهنجاری‌های حاکم بر نوع نگاه دولت‌مردان، ناامنی و فرهنگ سازمانی مردمحور مانع حضور زنان در دستگاه خدمات ملکی و سطوح رهبری نهادهای حکومتی شده بود که طی سال‌های اخیر با اعمال فشارهای بین‌المللی، مشروط شدن بخشی از کمک‌های خارجی به حمایت از زنان و فهم بهتر از دست‌آوردهای آنان در عرصه حکومت‌داری خوب باعث شده است تا دولت بیش‌تر از پیش متعهد به افزایش حضور زنان در دستگاه خدمات ملکی و سطوح رهبری باشند. ارقام و گزارش‌های کمیسیون مستقل اصلاحات اداری نشان می‌دهد که حضور زنان در دستگاه خدمات ملکی طی سال ۱۳۹۸ در حدود ۲۸ درصد بوده است که نسبت به سال‌های قبل افزایش را نشان می‌دهد؛ اما رقم زنان در سطوح رهبری (بست‌های ۱ و ۲) به مقایسه مردان خیلی کم است، طوری که گزارش سال ۱۳۹۸ کمیسیون اصلاحت اداری و خدمات ملکی، این رقم را در حدود ۷ درصد نشان می‌دهد. با در نظرداشت ویژه‌گی‌های انسان‌شناختی، تحقیقات و تجربیات کشورهای مختلف، می‌توان گفت که حضور فعال و معنادار زنان در ادارات خدمات ملکی، مخصوصاً در سطوح رهبری، نقش قابل ملاحظه‌ای را در کاهش فساد خواهد داشت.

روحینا حیدری/8 صبح