تاریخچه‌ ی خشونت

 با توجه‌ به‌ سیر تاریخی تكامل بشر و تكاپوی انسان برای بقا در عین تعامل با طبیعت خشن، میتوان گفت خشونت به‌ نحوی با زندگی انسان همراه و عجین بوده‌ است؛ از

خشونت برای شكار و تأمین خوراك گرفته‌ تا خشونت برای تصاحب خاك و جفت، و نیز خشونت برای زیاده‌ خواهی و قدرت بیشتر. بدون شك خشونت جنسیتی نیز از همان ابتدا در سیر زندگی بشر دخیل بوده‌ است. از آنجایی که ریشه ی خشونت در عدم توازن قدرت است، آغاز خشونت خانگی می تواند همزمان با نابرابری قدرت و آغاز تسلط یک جنس بر دیگری بوده باشد.

محمد سلیمانی در کتاب سیر تاریخی خشونت علیه زنان بیان می کند که خشونت علیه زنان و نقض حقوق آنان از ابتدای خلقت انسانها به وجود آمده و همیشه در طول تاریخ با نوسانات خاصی از حوزه‌ی خصوصی ـ عمومی ادامه داشته است. او بر این باور است که از ابتدای شکل گیری قبایل و جوامع اولیه تا به امروز در همه نقاط جهان زنان همواره زیر فشار آزار و خشونت مردان بوده اند و این ناهنجاری با پیشرفت های علمی هم ارتباطی نداشته است. سلیمانی آزار و اذیت زنان را تنها ناهنجاری مرد میداند که از ابتدای خلقت آغاز کرده و هنوز هم از آن امتناع نورزیده است. (سلیمانی، ۱۳۸۵)

نگاهی به دیدگاههای برخی از فلاسفه در گذشته نشان میدهد که مرد، همواره موجود برتری نسبت بر زن بوده است و از نظر آنان زن نه تنها نقش مثبتی در دنیا نداشته بلکه موجب آزار و بلا نیز بوده است

فیثاغورث میگوید « یک اصل خوب وجود دارد که نظم و روشنایی و مرد را آفریده است و یک اصل بد که زن را آفریده است.» (دوبووار۱۳۷۹، ۱۳۶) 

ماندر مینویسد « در روی زمین و دریا بسیاری غولان وجود دارد، ولی بزرگترین آنها باز هم زن است. زن، رنجی است که انسان را رها نمیکند.» (دوبووار۱۳۷۹، ۱۵۰)

سیمون دوبووار در کتاب جنس دوم ادامه میدهد « ارسطو، زمانی که اعلام می دارد که زن به سبب نارسایی خود زن است و باید به صورت مقید در کانون خانواده زندگی کند و تابع مرد باشد، عقیده عمومی را ابراز می دارد.» (دوبووار۱۳۷۹، ۱۴۹)

خشونت خانگی

خشونت خانگی به رفتار سلطه گرانەی صاحب قدرت در خانواده علیه عضو یا اعضای دیگر همان خانواده اطلاق می شود که معمولن آسیب جسمی، روحی و روانی در بر دارد. خشونت خانگی غالبن علیه کسانی که آسیب پذیرترند صورت گرفته و معمولن زنان و کودکان در صد بیشتری از قربانیان را تشکیل می دهند. (اعزازی۱۳۸۰, ۲۳)

در این پژوهش، تأکید بر یک نوع خاص از انواع خشونت خانگی یعنی رفتار خشونت آمیز مرد علیه زن در محدوده خانواده می باشد.

انواع خشونتهای شناسایی شده در خانواده عبارتند از خشونت فیزیکی، خشونت جنسی، خشونت روانی، خشونت اقتصادی و خشونت اجتماعی.

خشونت جسمی به اعمالی اطلاق می شود که موجب آسیب و صدمه به بدن فرد گردد. خشونت جنسی شامل بکارگیری زبان و رفتار مزاحمت آمیز و دارای ماهیت جنسی است که خواستار التفات جنسی بدون رضایت طرف مقابل بوده و موجب عذاب و آسیب روحی و جسمی فرد می شود. خشونت اقتصادی به معنای ممانعت، کنترل و محدود کردن فرد از دستیابی، استفاده و حفظ منابع اقتصادی خود می باشد. خشونت اجتماعی به محدودیت یا ممنوعیت روابط اجتماعی فرد با فامیل و دوستان اطلاق می شود. (اعزازی۱۳۸۰, ۱۴۸)

خشونت اقتصادی از جمله روش هایی است که فرد خشونت گر برای نگه‌داشتن قربانی در روابط خشونت‌آمیز به کار می‌گیرد. نداشتن استقلال مالی و وابستگی اقتصادی قربانی به فرد خشونت گر موجب ترس، تردید و تزلزل در تصمیم گیری جدی برای جدایی و ترک رابطه می شود. در واقع بسیاری از قربانیان به دلیل نگرانی از عدم تأمین مالی خود و فرزندانشان در یک رابطه خشونت بار باقی می مانند

مریم شامحمدی در رابطه با تاثیر درآمد کم یا عدم اشتغال زنان بر ماندگاری زنان در رابطه های خشونت آمیز عنوان می کند: «با توجه به درآمدهای ناچیزی که آنان ( زنان ) را وابسته به درآمدهای مردان می سازد، زنان را به ازدواج و وابستگی به یک مرد سوق میدهد. حتی زنان شاغل نیز امکان زندگی جدا از مردان را با درآمدهای خود ندارند؛ به خصوص اگر بر داشتن و سرپرستی فرزندان تأکید داشته باشند، امکان ارائه زندگی در سطح زندگی خانوادگی را نخواهند داشت.» (شامحمدی ۱۳۹۶، ۸۰)  

چرخەی خشونت خانگی

تئوری چرخه ی خشونت توسط دکتر لنور واکر در سال ۱۹۷۹ بسط یافت. این چرخه مراحل خشونت را از آغاز یک رفتار خشونت آمیز به طرف وقوع یک رویداد خشونت بار و ادامه آن با توجیه و عذرخواهی توضیح می دهد. چرخه خشونت به ماهیت تکرار کننده گی عملکردهای فرد آزار دهنده می پردازد که مانع توانایی قربانی برای خارج شدن از رابطه ای می شود که در آن مورد سوء استفاده قرار می گیرد. چرخه تئوری خشونت نشان می دهد که چگونه رفتار فرد آزاردهنده ممکن است به شکل قابل توجهی تغییر کند و ترک کردن آن رابطه را برای زن مشکل سازد.

چرخەی خشونت خانگی معمولا چهار مرحله دارد که به شکل دوره ای تکرار می شود.

مرحله اول: خشونت گر بهانه گیری می کند، عصبانی می‌شود، بر سر قربانی فریاد می کشد و شروع به تهدید می‌کند.

مرحله دوم: خشونت گر خشونت را به شکل و یا اشکال متفاوت جسمی، جنسی، روانی، اقتصادی و کلامی اعمال می‌کند. قربانی احساس حقارت می‌کند و خود را در وضعیتی غیر عادلانه گرفتار می‌بیند.

مرحله سوم: خشونت گر تلاش می‌کند رفتار خشن خود را توجیه کند و متقابلن قربانی تلاش می‌کند تا این توضیحات را درک کند. لذا قربانی در مورد رفتار و گفتار خود دچار شک و تردید می‌شود و گاهی خود را مسئول وضع پیش آمده احساس می‌کند.

مرحله چهارم : خشونت گر پوزش می‌خواهد و مشکل ظاهرن به پایان می رسد. این چرخه به صورت مداوم تکرار می شود.( واکر، ۱۹۷۹)

 طبق جدیدترین پژوهشی که دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد در سالروز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان، ۲۵ نوامبر ۲۰۱۸، تحت عنوان «خانه، خطرناک ترین مکان برای زنان، با بیشترین آمار قربانیان زن که در سراسر جهان توسط شریک زندگی یا خانواده کشته شده اند» منتشر کرده است حدود ۸۷ هزار زن سال گذشته در سراسر جهان کشته شده اند که حدود ۵۰ هزار نفر – یا ۵۸ درصد زنان کشته شده – به دست شریک زندگی و یا اعضای خانواده به قتل رسیده اند. یعنی در هر یک ساعت، شش زن توسط افراد آشنا و نزدیکان خود کشته شده اند. این مطالعه نشان می دهد که نرخ جهانی قتل زنان بطور متوسط ۳/۱ نفر به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر از جمعیت زنان است. در این گزارش عنوان شده است که تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده از این پژوهش به منظور بررسی قتل های جنسیتی زنان و دختران صورت گرفته است و تمرکز ویژه ای بر شریک زندگی و قتل های خانوادگی و نحوه ی ارتباط آن با وضعیت و نقش زنان در جامعه و حوزه ی خانوادگی دارد. براساس این مطالعه، در سالهای اخیر علیرغم قوانین و برنامه هایی که برای خاتمه دادن به خشونت علیه زنان اجرا شده است، پیشرفت ملموسی در حفاظت و نجات جان زنان قربانی خشونت توسط همسر و خانواده صورت نگرفته است.

یوری فدوتوف مدیر اجرایی سازمان ملل متحد عنوان می کند: «درحالیکه اکثریت قریب به اتفاق قربانیان قتل ها مردان هستند، اما زنان همچنان به دلیل نابرابری جنسیتی، تبعیض و کلیشه های منفی، بالاترین هزینه را پرداخت می کنند. هنوز احتمال می رود که توسط همسران و یا اعضای خانواده شان کشته شوند.» (یو ان او دی سی ۲۰۱۸)

نظریه دیگری در مورد بالا رفتن آمار خشونت خانگی وجود دارد. بعضی از کارشناسان  بر این باور هستند که آمار گزارش خشونت خانگی  نسبت به گذشته بالا رفته است  نه آمار خشونت خانگی،  زیراکه  زنان بیشتری آگاهی نسبت به حقوق خود  کسب کرده  و شجاعت گزارش کردن خشونت خانگی را یافته اند.

 رادیو زمانه