گفت‌وگوهای صلح افغانستان و نگرانی زنان از بازگشت به گذشته

۱۸ سال قبل در زمان اوج قدرت طالبان در افغانستان، روشن مشعل، پنهانی به دخترانش خواندن و نوشتن یاد داد. بقیه دختران محل هم کتاب‌های مدرسه را توی گونی سیب‌زمینی می‌ریختند و برای درس خواندن به خانه او می‌آمدند.

دختران مشعل الان در رشته‌های اقتصاد و پزشکی از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده‌‌اند اما او حالا نگران قدرت گرفتن سایر گروه‌های تندروی اسلامی است که قوانین‌شان تحصیل دختران را ممنوع می‌داند.

او در مصاحبه‌ای که در دفترش در کابل انجام شد می‌گوید: «آنها می‌گویند عوض شده‌اند اما من نگرانم. نمی‌شود بهشان اعتماد کرد. ما دنبال صلحی که باعث شود زنان حقوقی را که در ۱۷ سال گذشته به دست آورده‌اند از دست بدهند، نیستیم.»

در حالی که مذاکرات صلح در افغانستان به نقطه حساسی رسیده، زنانی مانند مشعل نگران محدود شدن آزادی های زنان هستند که با سقوط طالبان در سال ۲۰۰۱ به دست آمده. این زنان احساس می‌کنند کسی صدایشان را نمی‌شنود.

یکی از همکاران رولا غنی، همسر رییس جمهوری افغانستان می‌گوید که او در ۳۴ استان این کشور تحقیقی انجام داده تا مطالبات زنان در روند گفت‌وگوهای صلح در نطر گرفته شود. او گفته: «جنگ را مردان شروع کردند و به دست آنها هم تمام می‌شود. اما این زنان و کودکان هستند که بیشترین آسیب را از آن دیدند و حق دارند که از صلح حمایت کنند.

نزدیک به دو دهه جنگ به زنان افغانستان آسیب‌های زیادی وارد کرده است. سال گذشته سازمان ملل از افزایش حملات هوایی آمریکا و نیروهای افغانستان که به کشته شدن زنان و کودکان می‌انجامد هشدار داد.

افغانستان هنوز هم جای امنی برای زنان نیست: ازدواج‌های اجباری، خشونت خانگی و مرگ بر اثر زایمان در سراسر این کشور به خصوص مناطق روستایی رایج است. اما زندگی اجتماعی زنان به ویژه در شهرهای بزرگی مثل کابل، بهبود یافته. بسیاری از زنان خارج از منزل کار می‌کنند و بیش از یک چهارم نمایندگان مجلس این کشور زن هستند.

اما زنان نماینده مجلس و برخی از دیپلمات‌های خارجی نگرانند که حقوق زنان با پیشرفت گفت‌وگوهای صلح با تمرکز بر پایان دادن به جنگ عقبگرد داشته باشد.

یک دیپلمات ارشد خارجی که کشورش از پروژه‌های توانمدسازی زنان در افغانستان حمایت می‌کند، می‌گوید: «پرسش این است که آنها تا چه حد جایگاه زنان را در گفت‌وگوهای خود در نظر می‌گیرند. ممکن است عقب‌گردهایی اتفاق بیفتد اما امیدواریم که بازگشت به نقطه صفر نباشد.»

مابین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، در دوران طالبان که خود را «امارت اسلامی افغانستان» می‌نامید، کار کردن زنان ممنوع بود و زنان باید تمام بدن و صورت خود را می‌پوشاندند و اجازه نداشتند بدون همراهی یک مرد از بستگانشان از خانه خارج شوند.

طالبان می‌گویند که عوض شده‌اند و به زنان اجازه تحصیل خواهند داد؛ هرچند مدارس دختران و پسران باید جدا باشد و زنان باید لباس‌های گشاد بپوشند.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، ماه گذشته به خبرگزاری رویترز گفته است: «ما می‌خواهیم افغانستان بر مسیر پیشرفت‌هایی که به دست آورده پیش برود اما باید برخی اصلاحات و تغییرات باید صورت گیرد.»

اما این گفته‌ها برای زنانی مانند کریمه رحیم‌یار کافی نیست. او پس از کشته شدن همسر اولش به دست طالبان در ایالت قندوز در سال ۱۹۹۶ و از کار افتادن همسر دومش بر اثر جنگ، نان آور اصلی حانواده است. دختر کریمه که به سن دانشگاه رسیده، حتی با شنیدن نام طالبان یا شنیدن صدای گلوله‌هایشان از حال می‌رود.

او مثل بسیاری از مردم افغانستان، خواهان صلح و پایان حملات هر روزه در کشورش است. این حملات جان پسر ۳۲ ساله‌اش را که پلیس بود در سال ۲۰۱۶ گرفت. اما او می‌گوید صلح را به قیمت از دست رفتن حقوق زنان نمی‌خواهد:‌ «اگر توافق و تعهد وجود نداشته باشد، زنان دوباره باید به خانه برگردند و از همه چیز محروم شوند.»

وژمه فروغ، یکی از اعضای شورای عالی صلح افغانستان که موظف به گفت‌وگو با طالبان است، می‌گوید که او و ۱۱ زن دیگر این گروه، برای مطرح کردن دیدگاه‌هایشان باید بجنگند: «زنان باید در جلسه‌ها صدایشان را بلند کنند تا نادیده گرفته نشوند. جلسه‌ها گاهی دیروقت شب برگزار می‌شود که در آن ساعت شرکت زنان در جلسات راحت نیست.»

گرچه طالبان از گفت‌وگو با دولت افغانستان خودداری می‌کند، فروغ و سایر اعضای شورای عالی صلح افغانستان، به شکل غیررسمی با گروه های شورشی و زلمی خلیل‌زاد، فرستاده ویژه آمریکا در این گفت‌وگوها دیدار کرده‌اند.

زنان جوانی مانند زحل باباکرخیل، یکی از نسل کسانی که پس از سقوط طالبان رشد کرده‌اند، می‌گویند جامعه افغانستان تغییر کرده است.

او که اکنون ۲۸ ساله است، وقتی طالبان قدرت را به دست گرفتند کلاس اول دبستان بود و همراه خانواده‌اش به خارج رفت. زحل می‌گوید: «زنان افغانستان زنان ۲۰ سال پیش نیستند.»

او اکنون در کابل زندگی می‌کند، کریکت بازی می‌کند و دختران جوان را به تحصیل تشویق می‌کتد. زحل می گوید شبکه‌های اجتماعی مانند واتس‌اپ و فیس بوک به زنان امکان تشکیل شبکه داده است. او می‌گوید که قصد ندارد افغانستان را ترک کند و فرار کند:«ما خانه‌مان را ترک نخواهیم کرد. ما برای حقوق‌مان خواهیم ایستاد.»   رادیو زمانه