ariana

ariana

Friday, March 15, 2013

دسته گلی ازگلستان نظامی

دستگیر نایل

بیا  باغبان  خرمی  ساز  کن  گل  آمد، در باغ را باز کن  
نظامی به باغ آمد از شهر بند بیارای بستان، به چینی پرند

  
( نظامی گنجه ای)








به یاد  حریفان  غربت  گرای     کز ایشان نبینم یکی را به جای                                                                      

دوران ما هم  نماند بسی     خورد  نیز بر یاد  ما هم  کسی ( شرفنامه ص 721 )                                             
  تشبیهات چون : « چینی پرند یعنی ابریشم ساخت چین، بوی شیر از دهن غنچه آمدن یعنی کودک و نو نهال بودن غنچه چنان که گویند از دهن او هنوز بوی شیر می آید،بوی خوش از کام گل سرخ دادن طبرزد (بوسه ) خدنگ غنچه، ناف شب،یعنی نیمه شب، گل آگین یعنی خوشبو ساختن :                                                                                                     

                                                         
          
 طبرزد: « به خوزستان در امد خواجه سرمست                                                                                        
 
طبرزد  می ربود  و قند  می  خست » یعنی خواجه در خوزستان بوسه میگرفت و دهان شیرین میکرد.               
خدنگ غنچه: «خدنگ غنچه با پیکان شده جفت
                                                                                                             
به پیکان، لعل پیکانی همی سفت »                                                        
                                ناف شب« ناف شب آگنده زمشک لبش 

نعل مه  افگنده، سم مرکبش » ناف شب، یعنی نیم شب این بیت مربوط به سفر معراج پیامبر اسلام است که نیم شبی صورت گرفته بود.یعنی خوشبویی لب او(پیامبر) نافه را خوشبو ساخته است.وسم مرکب او، نعل مه را به زیر اورده. نعل ،به سم مرکب یا اسپ زده میشود.ایهام تناسب دارد. 

 نظامی یک مرد حکیم، معلم اخلاق، نصیحتگر وعاشق بود.هرچند داستانهای تغزلی نظامی بنام شاهان وسلاطین وقت سروده شده اما هیچگاه به استان سلطان ویا شاهی به خدمتگزاری وپا بوسی و گرفتن امتیاز سر فرو نیاورده است.در تمام عمر یکبار بنا بدعوت قزل ارسلان، سلطان سلجوقی در خارج از گنجه رفته که مورد عنایت و استقبال سلطان قرار گرفته است.همان قزل ارسلان (امرد ) بازی که « ظهیر فاریابی »اندیشه وتخیل اش نه کرسی فلک را زیر پا گداشت تا بر رکاب اسپ او، بوسه زند اما نظامی برای چنین سلاطین نصیحت کرده در رعایت از حق رعیت بر سلطان چنین گوید:      

   « نیست مبارک، ستم انگیختن     آب خود و خون کسان، ریختنداد کن، از همت  مردم  بترس          نیم  شب  از تیر  تظلم، بترس                                                                       
 تیغ ستم، دور کن از راه  شان      تا  نخوری  تیر  سحر گاه  شان                                                                    
  داد گری،شرط جهانداری است      شرط جهان بین که ستمگاری است                                                                 
 هرکه دراین خانه شبی داد کرد      خانه ء فردای  خود، اباد   کرد                  

و در نصیحت به اسکندر که بدنبال چشمهء آب حیات رفت اما ره به ظلمات برد چنین گوید:                                      
 بدنبال روزی چه باید دوید      تو بنشین که خود روزی آید پدید                                                                        
یکی تخم کارد، یکی بدرود     همایون  کسی کاین  سخن  بشنود                                                                        
نشاید همه کشتن ازبهر خویش    که روزی خورانند از اندازه بیش                                                                     
زباغی که  پیشینیان  کاشتند       پس  آینده گان،  میوه  برداشتند                                                                       
چو کشته شد ازبهرما چندچیز     ز  بهر  کسان   ما  بکاریم   نیز                                                                      
چو درکشت وکارجهان بنگریم     همه  ده، کشاورز  یکد یگر  ایم ( شرفنامه_ ص 945 )

      نظامی عاشق بود وآبادی جان را در خراب آباد عشق میجست.عشق ورزیدن و عاشق بودن، یکی از اندیشه های بلند و متعالی این سخنور بی بیدیل بود.:                                                                                                           
عشق، پوشیده چند دارم چند      عاشقم، عاشقم به  بانگ بلند                                                                           
مستی وعاشقی ام برد زدست     صبر ناید ز هیچ  عاشق مست                                                                          
گرچه برجان عاشقان خواریست    توبه در عاشقی، گنهکاریست                                                                        
عشق، با  توبه  اشنا  نبود        توبه   در  عاشقی،  روا   نبود                                                                        
عاشق آن به که جان کند تسلیم    عاشقانرا زتیغ تیر، چه بیم؟ ( هفت پیکر_ ص 656 )                                             
چند بیت زیبا در وصف یکی از پرسوناژ های داستان هفت پیکر:                                                                       
 « خرمنی گل،ولی به قامت سرو      شسته رویی، ولی بخون تذرو                                                                     
 لب  چو  برگ  گلی که  تر  باشد      برگ آن گل، پر از شکر باشد                                                                    
رخ به  خوبی، ز ماه   دلکش  تر     لب به شیرینی، ازشکر خوشتر                                                                  
 قدی   افراخته   چو   سرو  بباغ      رویی افروخته چوشمع وچراغ                                                                   
شب  ز خالش، سواد  یافته   بود      مه  ز تابنده  گیش  تافته  بود»                                                                       

( مارچ 2013 __لندن )